Tüp Bebek Süreci Nasıl İşler?

Tüp Bebek Süreci Nasıl İşler?

Tüp bebek tedavisi hangi aşamalardan oluşur?

Tüp bebek tedavisi dört aşamadan oluşur. Bu basamaklar şu şekilde sıralanabilir:

1-Çiftin değerlendirilmesi, muayene, tetkikler ve tedavi protokolünün belirlenmesi: Çiftin değerlendirilmesi sırasında hastanın şikayetleri, özgeçmiş ve soy geçmişine ait özellikler, infertilitenin sebebine yönelik faktörler sorgulanır. Ultrasonografide üreme organları, rahim ve yumurtalıkların yapısı ile komşu organlarda yer alabilecek hastalıklar veya değişiklikler tanımlanarak infertilite ile ilişkisi araştırılır. Tedaviye engel teşkil eden veya tedavide başarı şansını azaltan bir problem saptanır ise önce bu problemin çözümü yoluna gidilir. Ultrasonografi sırasında, ileride uygulanacak olan tedavinin seçiminde ve tedavinin başarı şansının belirlenmesinde önemli rol oynayan "over rezervi" değerlendirmesi yapılır. Bunlara ek olarak bir gebelik için hazırlık yapıldığı düşünülerek, gebeliği olumsuz yönde etkileyebilecek bazı hormonal, metabolik ve viral hastalıkların varlığı, bağışıklık durumu araştırılır. 

2-Yumurtalıkların verilen ilaçlarla uyarılması: Tedavinin en önemli basamağını oluşturmaktadır. Yumurtalıkların uyarılması sırasında hastaya hangi tedavi rejiminin uygulanacağı, hasta yaşı, ultrasonografide yumurtalıkların görünümü, hormon sonuçları ve daha önce tüp bebek uygulanmış hastalarda bir önceki dönemdeki tedavi yanıtına göre belirlenir. Bu tedavinin belirlenmesinde hekimin deneyimi tedavinin sonucunu doğrudan etkilemektedir.

3-Yumurtaların toplanması: Anestezi altında trans vajinal ultrasonografi kılavuzluğunda, ince bir iğne ile yumurta hücresini barından foliküllerden yumurtalar aspire edilerek vücut dışına alınır. 

4-Embryo transferi: Laboratuvarda takip edilen embriyoların (döllenmiş yumurtaların) arasından en iyi 1 veya 2’si seçilerek ince bir kateter yardımı ile rahim içerisine yerleştirilir.  Bu işlem basit bir muayene gibi olup anestezi gerektirmez. 

Tüp bebek tedavisinde yumurta büyütme sürecine her zaman adet döngüsünün başında mı başlamak gerekir?

Tüp bebek tedavisinde yumurta büyütme sürecine başlamak için ideal zaman adet kanamasının ikinci veya üçüncü günüdür. Ancak bu mutlak bir zorunluluk değildir. Bazı özel şartlar varlığında adet döngüsünün herhangi bir döneminde de yumurta büyütme ilaçlarına başlanabilir.

Yumurtalık uyarımı ne kadar sürer?

Yumurtalıkların uyarılması 9 ila 13 gün sürer. İçinde olası yumurta barındıran foliküllerin büyümesi ultrasonografi ile izlenir. İzlemler bir tedavi süresince 4-5 defa tüp bebek merkezine gelmeyi gerektirecektir.  Ultrasonografiye ek olarak bazı kadınlarda hormon takibi de yapılabilir. Bu hormonlar östrojen, progesteron ve  LH’dır.  Foliküller arzu edilen büyüklüğe ulaştığında içlerindeki yumurtaların son olgunluklarına kavuşturulması amacıyla HCG veya GnRH analogları uygulanır ve bazı özel durumlar hariç genellikle 34-38 saat sonra yumurta toplama işlemi gerçekleştirilir. 

Yumurta toplama (OPU) işlemi nasıl yapılır, ağrılı mıdır?

Yumurta toplama (OPU) işlemi genellikle anestezi altında gerçekleştirilen yaklaşık 15 dakika süren bir işlemdir. Eğer yumurtalıkların yanıtı kısıtlı ise ve az sayıda yumurta elde edilmesi öngörülüyorsa işlem lokal anestezi ile de gerçekleştirilebilir. İşlem sonrası yaklaşık 1-2 saatlik bir takibin ardından eve dönülebilir. 

Embriyo transferi ne zaman yapılır?

Yumurtalar toplandıktan sonra sperm ile dölleme işlemi gerçekleştirilir. Ardında embriyolar laboratuvarda özel kültür ortamlarında 3-5 gün süre ile takip edilir. Kültür süresi seçilebilir embriyoların var olup olmamasına göre daha kısa veya daha uzun olabilir.  Seçilen embriyoların transferinden sonra arta kalan embriyolar varsa kalitelerine göre dondurularak saklanabilir.

Çift embriyo transferi ne şartla kime yapılır?

Türkiye’de transfer edilebilecek embriyo sayısı yönetmelikler ile belirlenmiş olup, 35 yaşın altındaki kadınlarda ilk 2 deneme için 1 embriyo ile, 35 yaşın üzerindeki kadınlarda ise en çok 2 embriyo ile kısıtlanmıştır.  Hiçbir koşulda 2 embriyodan fazlasına izin verilmez.    

Bir tüp bebek tedavisinde yumurta büyütme aşamasında kaç kez hastaneye gelmek gerekir?

Tüp bebek tedavisi süresince yumurta büyütme aşamasında yumurta gelişiminin monitörizasyonu ve doz ayarlaması için ultrasonografi ve kan testleri yapılır. Bu takipler için tedavi sürecinde dört veya beş kez hastaneye gelmek gerekir. Takipler süresince hastanede geçirilen zaman kısa olduğu için günlük hayat ve iş temposu etkilenmeden gerçekleştirilebilir.

Başarı Oranını Etkileyen Faktörler

Tüp bebekte başarı oranı nedir?

Başarının en güncel ölçütü başlatılan tüp bebek denemesi başına elde edilen ve sağlıklı tek bir bebeğin doğum oranıdır.  Embriyo transferi başına gebelik testinin pozitifi çıkması başarıyı abartır ve doğru bir şekilde yansıtmaz.  Çoğul gebelikler günümüzde tüp bebeğin başarısını değil başarısızlığını yansıtır.  Bu nedenle embriyoların mümkün olduğunca tek tek transfer edilmesi dünyada genel bir eğilim haline gelmiştir. 

Yaş, AMH, sperm kalitesi gibi faktörler sonucu nasıl etkiler?

Tüp bebekte başarı şansını belirleyen pek çok değişken vardır ancak bunların içinde en önemlileri kadın yaşı ve yumurtalıkların kapasitesidir.  Genç ve yumurtalık kapasitesi yüksek olan kadınlarda toplam gebelik oranı diye tabir edilen bir yumurta toplama işleminden elde edilen tüm embriyoların sırası ile transfer edilmesi sonrasında doğum ile sonuçlanan gebelik oranları %80’lere ulaşırken, kadın yaşının 40’ın üzerinde olduğu durumlarda doğum ile sonuçlanan gebelik oranları %20’nin altına düşmekte ve 45 yaşından sonra ise neredeyse sıfıra yaklaşmaktadır.  Bu sonuçlar ne yazık ki takviyeler veya yumurtalık içine uygulanan ‘gençleştirici’ ajanlarla değişmemektedir.  AMH yumurtalık rezervini gösteren en güvenilir belirteçlerin başında gelmektedir.  Düşük bir AMH düzeyi gebelik olur veya olmaz diyememekle beraber yumurta toplama işleminde çıkacak yumurta sayısını az olacağına işaret eder. Sperm kalitesi de embriyo kalitesini ve gebelik şansını doğrudan etkileyen bir faktördür. Menide çok az sayıda sperm varlığında veya testislerden sperm elde edilmesi gerektiği durumlarda embriyo gelişimi olumsuz yönde etkilenmektedir.

Yumurta rezervi nasıl değerlendirilir?

Yumurtalıkların rezervi tecrübeli bir hekimin vajinal yol ile yapacağı bir ultrasonografi incelemesinde yumurtalıkların barındırdığı antral folikül sayısı ve bu foliküllerin dağılımının değerlendirilmesi ile belirlenir. İlerleyen yaş ile birlikte yumurta havuzunda kayıp olmakta, buna paralel olarak yumurtalık hacminde küçülme, antral folikül sayısında azalma olmaktadır. Ultrasonografiye ek olarak anti-Mullerian hormon (AMH) yumurtalık kapasitesini en iyi yansıtan belirteçtir. Düşük AMH değerleri tedavide yumurtalıklardan alınan yanıtın düşük olacağını öngörerek tedavi protokolünü bu duruma göre şekillendirmemizi sağlar.

Daha önce başarısız IVF denemesi olanlar için başarı şansı nedir?

Daha önce başarısız IVF denemesi olan hastalarda bir sonraki tedavide başarı şansını belirleyen en önemli faktör ilk tedavideki yumurtalık yanıtı ve embriyo kalitesi bilgisidir. Yeni bir tedavi planlanırken önceki tedavi elde edilen tecrübe göz önüne alınarak yumurtalıklardan en sağlıklı ve en iyi sayıda yumurtanın nasıl elde edilebileceği planlanır. Az yumurta eldesi veya kötü kalitede embriyo gelişimi hikayesi hastaya bağlı sebeplerden kaynaklanabileceği gibi daha önce tedavi görülen merkezin olanakları ile de ilişki gösterebilir.  Başarısızlığın diğer nedenleri arasında miyomlar, polipler, tıkalı tüpler, rahmin şekil bozuklukları, rahim içi yapışıklıkları sayılabilir.  Varsa bunların düzeltilmesi  sonrasında gebelik şansı artacaktır.   Pıhtılaşma bozuklukları (doğumsal veya edinsel) ve bağışıklığın araştırılması ise önerilmemektedir.  Her ikisi için de sebep sonuç ilişkisi belirsizdir.   

Transfer sonrası gebelik tutunmasını artırmak için neler yapılabilir?

Embriyo transferi sonrası embriyo rahim içerisine tutulmasını desteklemek için başta progesteron hormonu olmak üzere çeşitli destek ilaçlar kullanılır. Arkasında bilimsel kanıt olmayan ilaçların kullanımı (Aspirin, kan sulandırıcılar, rahim kasılmasını engelleyen ajanlar, bağışıklığı baskılayan ilaçlar vb) veya mutlak yatak istirahati embriyonun tutunma şansını artırmayacağı gibi, gereksiz endişe ve masraf yaratacaktır.

Yumurta ve Sperm Kalitesi

Yumurta kalitesi nasıl artırılır?

Yıllardır yumurta kalitesini arttırmaya yönelik çeşitli vitamin hormon ve takviyeler denenmiş ancak hiçbirisinin klinik açıdan anlamlı bir fark yaratmadığı gözlenmiştir. Sigara içiliyorsa kesilmesi ve kilo fazlasının verilmesinin faydası olabilir.  Yumurta kalitesini belirleyen en önemli faktör kadın yaşıdır. Bununla birlikte optimal bir tedavi ile yumurtalıklardan en iyi ve sağlıklı yumurta eldesine özen gösterilmelidir.

Sperm morfolojisi veya sayısı düşükse süreç nasıl ilerler?

Sperm kalitesi sayı hareketlilik ve morfolojik özellikler olmak üzere üç parametre de değerlendirilir. Sperm morfolojisini sperm sayısı ve hareketliliğinden ayrı bir parametre olarak düşünmemek gerekir. Döllenme ve embriyo gelişimini etkileyecek bazı özel yapısal sperm bozuklukları vardır. Bu tip morfolojik bozukluklarda sperm sayısı ve hareketliliği de olumsuz yönde etkilenmektedir. Bu tip durumlarda döllenme oranlarının korunması ve embriyo gelişiminin olumsuz yönde etkilenmemesi için sperm hareketliliğini destekleyen ve yumurtanın aktive olmasına yardımcı olan bazı özel solüsyonlar kullanılabilir.  Mikrofluidik sperm ayrıştırma yöntemlerinin de faydalı olabileceği gösterilmiştir.  Ancak bunların klasik sperm ayrıştırma yöntemlerine üstünlüğü tartışmalıdır.  Spermlerin büyük büyütme altında seçilmesi (IMSI) de kullanılabilecek diğer yöntemler arasındadır. 

Mikroenjeksiyon (ICSI) nedir, ne zaman uygulanır?

In vitro fertilizasyon veya klasik tüp bebek kadından alınan yumurtalarla, erkekten alınan spermlerin dışarıda laboratuvar ortamında birleştirilmesi ve döllenme gerçekleştikten belli bir süre sonra kadın rahmine yerleştirilmesi işlemidir. İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) veya mikroenjeksiyon ise erkekten alınan spermlerin doğrudan yumurtanın içine enjekte edilmesi ve yine döllenme gerçekleştikten belli bir süre sonra kadın rahmine yerleştirilmesi işlemine verilen isimdir. Her iki uygulamada da temel amaç üreme hücrelerinin dış ortamda bir araya getirilmesi ve döllenmenin elde edilmesidir. Tüp bebek yönteminde, vücut dışına alınan sperm ve yumurtalar laboratuvarda özel bir ortamda bir araya getirilerek belirli bir süre içerisinde döllenmenin kendiliğinden oluşması beklenir. Hareketleri ve dölleme kapasitesi yetersiz, az sayıda ve şiddetli şekil bozukluğu gösteren spermler yumurtayı kendiliğinden delerek döllenmeyi sağlayamazlar. Bu durumda spermler yumurta içine ince bir iğne yardımı ile enjekte edilerek döllenme sağlanır. Bu işleme ise mikroenjeksiyon adı verilir. 

Embriyo kalitesi nasıl değerlendirilir (örneğin: blastokist aşaması)?

Embriyo kalitesi embriyonun laboratuvardaki üç ila beş günlük takip sürecinde gösterdiği gelişim hızı hücre bölünme özellikleri, blastokist aşamasında ise sahip olduğu morfolojik özellikleri ile değerlendirilir. Her embriyonun inkübatör içerisinde gerçekleştirdiği beş günlük gelişime ait video kaydı incelenir, belirli gelişim basamaklarını hangi sürede hangi kalitede gerçekleştirdiği belirlenir. Bu bilgiler embriyonun 5. günde ulaştığı morfolojik özellikler (iç hücre kitlesinin ve trofoektoderm hücrelerinin yapısı, blastokist boşluğunun genişliği, blastokisti çevreleyen zona pellusida zarının durumu vb) ile birlikte değerlendirilerek embriyo kalitesi belirlenir ve transfer edilecek embriyonun seçimi gerçekleştirilir.