MENOPOZ
Menopoz adet görmenin sona ermesi demektir. Ortalama 50 yaşında gelişen bu fizyolojik süreç kadına rahatsızlık veren ve uzun vadede sağlığını olumsuz etkileyecek pek çok sorunu beraberinde getirir. Tedavisi beklenti ve risk farktörlerine göre bireyselleştirilmelidir. Menopoz ve sonrasındaki sürecin doğru yönetilmesi sağlıklı birey ve sağlıklı toplumun vazgeçilmez unsurlarındandır.
Öncesi ve Sonrası ile Menopoz Yönetimi
Perimenopoz nedir, en sık görülen belirtiler nelerdir?
Hormon seviyelerinde dalgalanmaların olduğu menopoza geçiş sürecidir. Perimenopoz ortalama 2-8 yıl arasında sürebilmektedir.
Menopozal geçiş sürecinde en sın semptom adet düzensizlikleridir. Buna ateş basmaları, gece terlemesi, uyku bozuklukları, mod değişiklikleri, beyin sislenmesi -hafıza problemleri, vajinal kuruluk, libidonun azalması, cinsel ilişkide zorlanma, sık idrara gitme ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları eşlik eder. Bu belirtiler her kadında farklı zamanlarda farklı şiddetlerde görülebilmektedir.
Menopozda uzun dönemde ise kemik kitlesinde kayıp, kırık riskinde artma, kalp hastalıkları açısından risk artışı, bilişsel fonksiyonlarda gerilemeler tabloya eşlik etmektedir.
Erken Menopoz Nedir? Belirtileri nelerdir?
Erken Menopoz 40-45 yaş döneminde yumurtalıklarda hormon üretiminin bitmesi ile birlikte adet görmenin sona ermesini tanımlamaktadır. 40 yaş altında bu durum geliştiğinde ise erken yumurtalık yetmezliği olarak adlandırılmaktadır. Normal yaş menopozunda görülebilen tüm belirtiler erken menopoz hastalarında da görülebilmektedir. Erken menopoz hastası uygun hormon replasman tedavisi almadığında kemik ve kalp hastalıkları açısından daha yüksek riskli olmaktadır.
Gebe kalma riski perimenopozda devam eder mi?
Gebe kalma riskinin artık sıfıra indiğini ifade edebilmemiz için bir kadının son adetinin üzerinden 1 yıl geçmiş olması yani tam olarak menopoz tanısı alması gerekmektedir. Perimenopozal dönemde hormon dalgalanmalarının olduğu süreçte düzenli yumurtlama olmasa da olabilecek 1 yumurtlama ile gebe kalabilme ihtimali devam etmektedir. Bu nedenle geçiş sürecinde olan kadınlarda gebelik istenmiyorsa korunma yöntemleri önerilmektedir.
Menopoz bir
bitiş değil yeni bir başlangıçtır
Menopozda
Tedavi Yöntemleri
Menopoz tedavi edilen ve tedavi ile gerileyen bir durum değildir. Ancak menopozun semptomlarını ve beraberinde getirdiği durumları tedavi etmek mümkündür ve bunlar kadının sağlıklı yaş almasını kolaylaştırmaktadır.
2 ana başlıkta incelendiğinde hormonal ve hormonal olmayan tedavi seçenekleri mevcuttur.
Sistemik Östrojen +/- Progesteron:
Menopozun ateş basmaları, gece terlemeleri gibi vazomotor semptomlarını kontrol etmekte ve kemik erimesine fayda sağlamakta en iyi seçenektir. Sistemik yolla kullanılan östrojende kişinin semptomlarını geçiren en düşük dozda kalmak hedeflenmelidir. Sistemik hormon tedavilerinin 60 yaş altında ve menopoza gireli 10 yıldan daha kısa süre olan kadınlarda daha güvenli olduğu gösterilmiştir.
Rahmi mevcut olan kadınlarda tedaviye mutlaka progesteron eklenmesi gerekmektedir. Bazen perimenopozal dönemde adetlerin düzenlenmesi ve bazı semptomların giderilmesi için tek başına progesteron tedavisi de kullanılabilmektedir.
Vajinal östrojen: Menopozun genitoüriner sendromu (vajinal kuruluk, ilişkide ağrı, sık idrar yolu enf.-acil tip idrar kaçırma gibi.) için vajinal yoldan kullanılan östrojenler etkindir.
DHEA- Ospemifen- testosteron gibi alternatif hormonal tedaviler de mevcuttur. Cinsel işlev bozuklukları ve libido eksikliği tedavilerinde hekim kontrolünde gerekli görülen durumlarda kullanılabilmektedir.
Menopoz Döneminde Yaşam Tarzı ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Fiziksel Aktivite
• Haftada en az 150 dakika orta şiddette aerobik egzersiz (yürüyüş, bisiklet vb.) önerilir.
• Haftada en az 2 gün kas güçlendirici aktiviteler yapılmalıdır.
• Sedanter (hareketsiz) yaşamdan kaçınılması önemlidir.
Kilo Kontrolü
Menopozda metabolizma yavaşladığı için kilo almaya yatkınlık artar. Ancak su tüketimi, dengeli beslenme, egzersiz ve yeterli uyku ile kilo kontrolü mümkündür.
Menopoz Sonrası Kanama
Menopoz sonrası tüm vajinal kanamalar anormaldir ve mutlaka jinekolojik değerlendirme gerektirir. En sık neden dokularda incelmedir, ancak polip, miyom, enfeksiyon, hormon tedavisi veya kötü huylu nedenler de olabilir. Gerekirse biyopsi yapılmalıdır.
Ateş Basmaları İçin Giyim Önerileri
• Kat kat ve hava alabilen pamuklu, keten veya bambu kumaşlar tercih edilmelidir.
• Sentetik kumaşlardan ve dar kıyafetlerden kaçınılmalıdır.
Menopozda Hormon Tedavisi Güvenli mi?
Menopozda hormon tedavisinin bazı riskleri arttırabileceği bilinmektedir. Bunlar;
-
Kalp hastalıkları-İnme
-
Meme kanseri
-
Endometrium kanseri
-
Pıhtılaşma
-
Safra kesesi hastalıkları
Ancak riski kadının geçmiş hastalıkları, yaşı, menopoz süresi, kullanılan hormonların tipi, uygulanma yolu gibi faktörlere göre değişmektedir.
Öyküsünde kalp hastalıkları, meme kanseri gibi hastalıkları olmayan 60 yaş altı ve menopoza gireli 10 yıldan daha kısa süre geçmiş olan kadınlarda hormon tedavileri kullanmak daha güvenlidir.
Özellikle biyoeşdeğer hormonların tercih edilmesi, östrojenlerde cilt yolu uygulamalarının tercih edilmesi pek çok riski düşürmekte ve kadının riskten çok daha fazla fayda görmesini sağlamaktadır.
Tedavinin semptomları geçiren en düşük dozlarda alınması, semptomlara yönelik en güvenli uygulama yollarının seçilmesi, sağlıklı yaşam alışkanlıkları benimsenmesi ve düzenli takiplerin yapılması ile riskler azaltılabilir.
Uyku Kalitesini Artırmak İçin
• Serin ve karanlık bir uyku ortamı (18–20 °C) oluşturulmalıdır.
• Pamuklu yatak takımı ve ince pijamalar kullanılmalı, elektronik cihazlar yatak odasında bulunmamalıdır.
• Uyku öncesi sıcak duş, kafein ve baharatlı yiyeceklerden uzak durmak faydalıdır.
Stresle Başa Çıkma Yolları
• Nefes egzersizleri, düzenli fiziksel aktivite
• Uyku hijyeni ve sağlıklı beslenme
• Sosyal destek, hobilere zaman ayırmak
• Meditasyon ve farkındalık uygulamaları